نسبت به ولد آن « 1 » ] [ سه دليل مكاسب ] امّا سه دليل مكاسب : 1 - اجماع : قبلا مطرح شد و فرمودند : معقد الاجماع . . . 2 - مقتضاى عرف و اعتماد بر متعارف عند العرف كه در فراز قبلى عنوان شد . 3 - مرحوم شيخ طوسى در دو كتاب مبسوط « 2 » و خلاف « 3 » به آيهء اعتداء به مثل استدلال كرده است . و آيه اينست : فَمَنِ اعْتَدى عَلَيْكُمْ فَاعْتَدُوا عَلَيْهِ بِمِثْلِ مَا اعْتَدى عَلَيْكُمْ « 4 » [ احتمالات چهارگانه در مورد مفاد آيه شريفه ] كيفيت استدلال : آنطورى كه از حاشيهء محقّق ايروانى « 5 » و حاشيهء مرحوم شهيدى « 6 » به نقل از ميرزاى قمى استفاده مىشود در رابطه با مفاد آيهء شريفه چهار احتمال وجود دارد : 1 - آيهء شريفه در مقام بيان اصل جواز اعتداء به مثل است فى الجمله و در مقابل سلب كلّى ، يعنى كسى خيال نكند كه اسلام هم مثل مسيحيّت محرّف مىگويد : اگر كسى به گونهء راست صورتت سيلى زد تو گونهء چپ را هم آماده كن و تن به ظلم بده ، خير اسلام مىگويد : اگر كسى بر شما اعتداء و تجاوز و تعدّى و ظلم كرد ، شما هم در مقابل حق داريد مقابله مثل كنيد و اعتداء به مثل داشته باشيد و امر فاعتدوا از امرهاى عقيب حظر يا توهّم حظر است كه دالّ بر ترخيص و تجويز مىكند نه بروجوب ، يعنى

--> ( 1 ) مصباح الفقاهة ، ج 3 ، ص 146 و 147 . ( 2 ) مبسوط ، ج 3 ، ص 60 . ( 3 ) خلاف ، ج 3 ، ص 402 . ( 4 ) سورهء بقره ، آيه 194 . ( 5 ) حاشية المكاسب ، ص 98 . ( 6 ) هداية الطالب ، ص 229 و 230 .